Nedir?

Akut gastroenterit mide ve bağırsakların iltihabıdır (enflamasyonudur). Bu hastalıkta ishal ana bulgu olup, ishale bulantı, kusma, ateş ve karın ağrısı eşlik edebilir.

Nedenleri

Akut gastroenterit genellikle bir virus veya bakteri, daha nadir olarak da bir parazitin vücuda alınmasıyla meydana gelir. Gastroenterit, etkeni içeren dışkı ile bulaşmış olan yiyeceklerin yenilmesi veya su veya diğer içeceklerin içilmesiyle, etkenle temas etmiş kirli ellerin ağıza götürülmesi ile gelişir. Bir bölgede, içmek, yemek yapmak veya temizlenmek için gerekli olan temiz suya erişim olanakları ne kadar düşük ise ishalli hastalıkların görülme sıklığı o denli artmaktadır. Kişisel-hijyen şartlarının düşük olduğu durumlarda hastalık kişiden kişiye de bulaşabilir. Diğer yayılma yolu hijyenik olmayan şartlarda hazırlanmış veya saklanmış yiyeceklerin tüketilmesidir. Kirli su, yıkama sırasında yiyeceklere hastalık etkenlerinin bulaşmasına neden olabilir. Kirli sulardan yakalanmış balık ve deniz ürünleri de akut gastroenteritler için kaynak olabilirler.

Belirtiler

Hastalığın etkeni ne olursa olsun tüm gastroenteritlerde ishal görülür. İshal (diyare), bağırsak hareketlerinin artması, dışkı miktarının fazlalaşması  ile  günlük dışkı sayısının   artması    ve dışkı kıvamının bozularak yumuşak, sulu bir görünüm alması olarak tanımlanır.

Virüsler ile gelişen ishalde dışkıda kan görülmez. Bazı bakteriler kanlı, sümüksü bir ishale neden olurken, bazıları kansız, sulu veya su gibi dışkıya da yol açar. Akut gastroenteritlerde bulantı, kusma, karın ağrısı ve ateş sık olarak gelişir. Bazen bağırsakta gaz toplanması, baş ağrısı, halsizlik de görülür.

Dehidratasyon nedir? Dehidratasyon, vücuttan fazla miktarda su-sıvı kaybı olmasıdır. Dehidratasyon, bebekler ve küçük çocuklarda daha sık görülür. İshal, kusma ve ateş sonucu gelişen sıvı kaybı vücudun elektrolit (tuz ve mineral) dengesini de bozabilir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda birkaç saat içerisinde vücuttan aşırı sıvı kaybı olabilir. Hafif dehidratasyon geliştiğini gösteren belirti hastanın susamış olmasıdır. Vücuttan su kaybı arttıkça susuzluğa ek olarak dudak ve ağız kuruluğu, uykuya meyil, gözyaşında azalma veya gözyaşının gelmeyişi, göz kürelerinde çökme, nabızda hızlanma, el ve ayaklarda soğukluk, derin veya hızlı solunum, idrar miktarında azalma olabilir. Ağır dehidratasyonda bunlara ek olarak dalgınlık, kan basıncında düşme, hiç idrar çıkarmama ve şok görülebilir.

Tedavisi

Akut gastroenteritlerin çoğu kendiliğinden düzelir. Tedavi genellikle destekleyici tedavidir. Ateş varsa ateş düşürücü ilaçlar kullanılabilir. İshal kesici ve kusmayı önleyici ilaçlar kullanılmamalıdır. Sıvı ve tuz kaybının fazla olmadığı ishallerde, hastalar hastaneye yatırılmadan uygun diyetle ayaktan tedavi edilir.

İshal düzelene kadar yağsız ve posasız gıdalarla ishal diyeti uygulanır ve hastanın ağızdan bol sıvı alması sağlanır. İshale bağlı gelişen sıvı ve tuz kaybı oldukça önem taşır. Bu nedenle bu kaybın derecesi belirlenip, kayıp az oranda ise ağız yoluyla, şiddetli oranda ise damardan yerine konması gerekir.

Antibiyotik genellikle gereksiz ve etkisizdir. Ancak belirli durumlarda ve bazı patojenlerle oluşan ishallerde antibiyotikle tedavi edilmesi gerekebilir.

Bağırsak hareketlerini azaltan ilaçların ishal tedavisinde yeri yoktur.

İshal süresinde iştahsızlık sıktır. Çocuk zorlanmamalı, besinler sık ve ufak öğünler şeklinde verilmelidir. İshalin erken döneminde çocuğun aç ve susuz bırakılmaması, alışık olduğu sıvı besinlerin alabildiği miktarlarda verilmesine devam edilmesi,  sıvı ve tuz kaybının gelişmesini önlemeye yeterlidir. Anne sütü alan bebeklerde emzirme devam ettirilir. Büyük çocuk ise alışık olduğu sıvı besinler ile beslemeye devam edilir. Yoğurt, ayran gibi besinler besin değeri yüksek olan yağsız et, katı yumurta gibi besinler tercih edilmelidir. İshal durana kadar liften zengin besinler (fazla posa bırakan çiğ sebze ve meyveler) bağırsak hareketlerini arttırdığı  için  önerilmez. Yağ emilimi bozulmamış olmasına karşın çok yağlı besinler bağırsaklardan  geçişi  hızlandırdığı  için  birkaç  gün  verilmez.

Korunmak için neler yapılır?

  • El yıkama; akut gastroenterite yol açan mikropların bulaşmasını önleyen en önemli yöntemdir. Tuvalete girdikten sonra, yemek yemeden önce, bebeğin maması hazırlanmadan önce, bebeği beslemeden önce, bebeğin altını temizledikten sonra eller mutlaka yıkanmalıdır.
  • Temiz, içilebilir su kullanılmalı, içilebilir su sağlanmasında zorluklar olduğunda sular klorlanmalı veya kaynatılmalıdır.
  • Pastörize edilmiş süt ve süt ürünleri kullanılmalıdır.
  • Meyve ve sebzeler bol su ile ve iyi yıkanmalıdır.
  • Kümes hayvanları, kasaplık hayvan etleri ve ürünleri tam olarak pişirilmelidir.
  • Hasta ishal düzeldikten sonra birkaç gün içinde de bulaştırıcı olabilir. Aile içinde hastalığın yayılımını önlenmek için hastanın kullandığı tabak, çatal, kaşık, bıçak temizlenmeden başkalarınca kullanılmamalı, hastanın özellikle dışkı ile temas etmiş kirli kıyafetleri sıcak su ile yıkanmalı, tuvalet klor içeren temizleyicilerle temizlenmelidir.